Plant een boom in Casamance bij Papayer Ecolodge

Waarom we planten: een bos om door te geven

In Casamance is het bos geen decor: het is een levende infrastructuur. De kapokboom, een reusachtige en soms heilige boom, verstevigt de bodem met zijn plankwortels; de vène, dit kostbare rozenhout, is een vlinderbloemige die bijdraagt aan de vruchtbaarheid van de bodem. Aan zee, waar de Afrikaanse zon alles verschroeit, zijn deze bomen van levensbelang: ze geven schaduw, houden de koelte en ochtenddauw vast en bieden vogels een leefgebied. Maar deze soorten behoren tegenwoordig tot de meest bedreigde: illegale houtkap en internationale houthandel knagen, samen met de vraag naar brandhout, aan bossen die we beschermd waanden. Een boom kappen betekent hier niet alleen hout verliezen: het verzwakt een bodem, een klimaat en wist soms een heilig bos uit, dus een deel van de cultuur.

Daarom is het kappen van bomen hier inmiddels streng gereguleerd — zelfs op privéterrein — en kan de dienst Wateren en Bossen er een boete voor opleggen. Hier planten we ; we kappen niet. En elke boom krijgt een zorgvuldig bepaalde plek : de kleine zaailing van vandaag kan een majestueuze reus worden en heeft ruimte nodig om te groeien.

Dit bos behoort in de eerste plaats toe aan toekomstige generaties. Daarom planten we elk jaar echte bomen en bloemen en nodigen we jongeren uit hetzelfde te doen, zodat ze begrijpen hoe kwetsbaar dit erfgoed is. Tegenover de bijl staat elke opnieuw geplante boom als een gebaar. Kies je soort, plant hem in ons bos en ontdek de soorten die Casamance zo rijk maken: zo leer je al waarom we ze moeten beschermen.

Een volk van het bos

De Diola zijn een volk dat nauw verbonden is met het bos : als rijstboeren en verzamelaars kennen ze elke boomsoort en kennen ze het bos veel beter dan de zee. Hun wereld, hun voedsel, hun geesten: alles komt van de bomen. Die verbondenheid zie je zelfs terug in de manier waarop ze hun weg vinden : in Casamance ligt bijna altijd wel een dorp verscholen onder grote bomen, vaak kapokbomen. Deze reuzen steken als groene wachters boven het struikgewas uit en zijn al van ver te zien : vóór de kaarten en de gps vertrouwde men op hen om te weten waar men was. In Casamance wijzen bomen de weg.

Het helende bos: planten, schors en mystieke baden

In Casamance is het bos ook een apotheek. De Diola putten er al generaties lang uit kennis die door ouderen en traditionele genezers wordt doorgegeven : de schors van de Afrikaanse mahonieboom (de Senegalese mahonieboom), die van oudsher in traditionele middelen wordt gebruikt, het afkooksel van de schors van de baobab, de bladeren van de nguer en de wortels en vruchten van vele andere bomen. Elke soort heeft zijn toepassing — middel, kruidenthee, kompres — en die kennis leeft evenzeer in het geheugen van mensen als in de bomen zelf.

Er is ook het onzichtbare. De Diola bereiden mystieke baden met schors en wortels, om zich te reinigen, zich te beschermen, geluk aan te trekken of de geest tot rust te brengen vóór belangrijke levensfasen. Het bos is niet alleen hout : het is een plek van zorg en heiligheid. Het laten verdwijnen betekent dus niet alleen bomen verliezen, maar ook een geneeskunst, een herinnering en een deel van de ziel. Door opnieuw te planten houden we deze levende apotheek in stand.

Deze toepassingen behoren tot de traditionele geneeskunst en de lokale cultuur ; ze vervangen geen medisch advies of behandeling.

Het heilige bos: inwijding en geheimhouding

Sommige bossen in het gebied van de Diola kun je niet bezoeken : ze zijn heilig. Hier vindt de Bukut plaats, de grote inwijding van jongens. Elke twintig tot dertig jaar — soms nog langer — kondigen de dorpen de ceremonie aan en trekken de jonge mannen zich terug in het heilige bos, buiten het zicht van anderen. Wat er wordt overgedragen blijft geheim ; we weten alleen dat je er als kind binnengaat en als man uitkomt, met een naam, een plek in de gemeenschap en het recht een gezin te stichten. Daaromheen danst het dorp, met maskers, op het ritme van de trommels.

De vrouwen hebben hun eigen heilige bos — verboden voor mannen, net zoals het bos van de mannen verboden is voor vrouwen. Daar vieren ze hun rituelen, vruchtbaarheid en bescherming, op een plek waar geen buitenstaander komt. Deze besloten bosjes behoren vaak tot de laatste stukken bos die nooit zijn gekapt : de regels van geheimhouding en respect hebben er, zelfs onbedoeld, een ongerepte natuur beschermd. Deze bomen kappen zou in één beweging een geloof, een herinnering en een toevluchtsoord voor het leven uitwissen. Ook voor hen planten we opnieuw.